Pobranie krwi, DNA i innych próbek od podejrzanego

Jesteś podejrzanym w sprawie karnej i dostałeś wezwanie na pobranie krwi lub wymaz z policzka. Wielu klientów pyta, czy w ogóle muszą się na to zgodzić, skoro mają prawo odmówić składania wyjaśnień. Odpowiedź jest jasna: prawo do milczenia dotyczy słów, a nie materiału biologicznego. Kancelaria Adwokacka OWO Adwokaci wyjaśnia, na jakiej podstawie prawnej pobiera się takie próbki, jakie masz obowiązki jako podejrzany i kiedy sposób zabezpieczenia dowodu można skutecznie zakwestionować.

Podstawa prawna: art. 74 i art. 308 k.p.k.

Art. 74 Kodeksu postępowania karnego nakłada na oskarżonego, w tym podejrzanego przed formalnym postawieniem zarzutów, obowiązek poddania się określonym czynnościom dowodowym. Przepis wymienia między innymi oględziny zewnętrzne ciała, badania niepołączone z naruszeniem integralności ciała, pobranie odcisków palców, fotografowanie oraz okazanie w celach rozpoznawczych. Art. 308 k.p.k. pozwala natomiast na dokonanie niezbędnych czynności dowodowych jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeśli zachodzi obawa utraty lub zniekształcenia dowodu. W praktyce oznacza to, że materiał biologiczny można zabezpieczyć bardzo wcześnie, czasem zanim osoba dowie się, że formalnie jest podejrzana.

Prawo do milczenia a obowiązek poddania się badaniom

To rozróżnienie budzi najwięcej pytań naszych klientów. Prawo do milczenia, wynikające z zasady nemo se ipsum accusare tenetur, chroni Cię przed obowiązkiem dostarczania organom ścigania własnych, obciążających Cię wyjaśnień słownych. Nie obejmuje ono jednak obowiązku poddania się czynnościom, które ustawa wprost przewiduje, takim jak pobranie krwi, wymazu z policzka czy odcisków palców. Innymi słowy, możesz odmówić odpowiedzi na pytania funkcjonariusza, ale nie możesz odmówić poddania się badaniu, jeśli zostało zarządzone zgodnie z procedurą. Odmowa w takim przypadku może skutkować przymusowym doprowadzeniem, o czym piszemy niżej.

Jakie próbki można pobrać od podejrzanego?

Katalog czynności dowodowych obejmujących materiał biologiczny i identyfikacyjny jest szeroki. Najczęściej w praktyce spotykamy się z:

• wymazem ze śluzówki policzka w celu ustalenia profilu DNA,
• pobraniem krwi, na przykład w sprawach dotyczących jazdy pod wpływem alkoholu lub środków odurzających,
• pobraniem włosów wraz z cebulkami,
• pobraniem śliny,
• pobraniem odcisków palców i dłoni,
• wykonaniem fotografii oraz nagrania głosu w celach identyfikacyjnych,
• pobraniem próbki pisma ręcznego do celów porównawczych.

Każda z tych czynności musi mieścić się w granicach określonych przez ustawę i być przeprowadzona przez osobę do tego uprawnioną, zazwyczaj funkcjonariusza odpowiednio przeszkolonego albo personel medyczny w przypadku pobrania krwi.

Pobranie materiału jeszcze przed przedstawieniem zarzutów

Wiele osób nie wie, że próbki biologiczne można zabezpieczyć jeszcze zanim ktokolwiek formalnie usłyszy zarzuty. Art. 308 k.p.k. pozwala na takie działanie w ramach czynności niecierpiących zwłoki, jeśli istnieje ryzyko, że dowód ulegnie zniszczeniu lub zniekształceniu. W praktyce dotyczy to na przykład miejsca zdarzenia, gdzie ślady biologiczne mogą zostać usunięte lub zniszczone w krótkim czasie. Osoba, od której pobrano materiał na tym etapie, może później zostać formalnie podejrzanym, a zabezpieczony wcześniej dowód wejdzie do akt sprawy jako pełnoprawny element materiału dowodowego, o ile czynność przeprowadzono zgodnie z procedurą.

Przymusowe doprowadzenie i konsekwencje odmowy

Jeśli podejrzany odmawia poddania się badaniu, do którego ma obowiązek się poddać na podstawie art. 74 k.p.k., organy ścigania mogą zastosować przymusowe doprowadzenie. Oznacza to fizyczne sprowadzenie osoby do miejsca wykonania czynności, choć samo przeprowadzenie badania, na przykład pobranie krwi, wymaga zachowania zasad bezpieczeństwa i godności osoby badanej. Nieuzasadniona odmowa nie chroni podejrzanego przed konsekwencjami, a wręcz może być odebrana przez organ prowadzący postępowanie jako element utrudniania śledztwa, co bywa uwzględniane przy ocenie całokształtu okoliczności sprawy.

Wymagania wobec osoby wykonującej badanie

Nie każdy funkcjonariusz może pobrać każdy rodzaj próbki. Pobranie krwi wymaga udziału osoby z odpowiednimi kwalifikacjami medycznymi, zwykle pielęgniarki lub lekarza, i musi odbywać się w warunkach zapewniających bezpieczeństwo badanego. Wymaz z policzka czy pobranie odcisków palców może wykonać odpowiednio przeszkolony funkcjonariusz, ale procedura wymaga zachowania określonych standardów, na przykład użycia sterylnego sprzętu i właściwego oznaczenia próbki. Naruszenie tych wymagań otwiera drogę do kwestionowania wartości dowodowej uzyskanego materiału.

Jak zakwestionować sposób zabezpieczenia lub przechowywania próbki?

Sam fakt pobrania próbki nie oznacza automatycznie, że dowód z niej uzyskany jest niepodważalny. W praktyce obrona może kwestionować:

• brak zachowania procedury łańcucha dowodowego, czyli udokumentowanej drogi próbki od pobrania do analizy w laboratorium,
• niewłaściwe warunki przechowywania, które mogły doprowadzić do skażenia lub degradacji materiału,
• brak odpowiednich kwalifikacji osoby wykonującej czynność,
• niezgodność danych w protokole pobrania z rzeczywistym przebiegiem czynności.

Jeśli w Twojej sprawie kluczowym dowodem jest wynik badania DNA lub krwi, zawsze sprawdzamy dokumentację towarzyszącą tej czynności. Nieprawidłowości w tym zakresie mogą podważyć wiarygodność opinii biegłego, a w konsekwencji osłabić całą linię oskarżenia opartą na tym dowodzie.

Pomoc kancelarii w sprawach z dowodami biologicznymi

W takich przypadkach nasza kancelaria adwokacka OWO Adwokaci analizuje dokumentację dotyczącą pobrania i przechowywania próbek biologicznych w sprawach karnych, w których taki dowód ma istotne znaczenie. Sprawdzamy, czy czynność przeprowadzono zgodnie z procedurą, czy zachowano wymagane standardy i czy protokół pobrania odzwierciedla rzeczywisty przebieg zdarzenia. Jeśli reprezentujemy podejrzanego wezwanego na pobranie krwi lub wymazu, wyjaśniamy wcześniej, czego może się spodziewać i jakie ma prawa podczas tej czynności.

Jeśli czeka Cię pobranie materiału biologicznego w sprawie karnej albo dowód z takiego badania został już wykorzystany przeciwko Tobie, skontaktuj się z nami. Adwokat Artur Obarzanek oceni akta sprawy i powie wprost, czy sposób zabezpieczenia dowodu daje podstawy do jego zakwestionowania.