Kasacja nadzwyczajna RPO i Prokuratora Generalnego

Prawomocny wyrok w sprawie karnej zwykle kończy postępowanie. Zdarza się jednak, że po latach ujawniają się okoliczności wskazujące na poważny błąd sądu, a strona sama nie może już wnieść kasacji, bo minął termin określony w art. 524 Kodeksu postępowania karnego. W takiej sytuacji pozostaje droga szczególna, czyli wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich, Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Dziecka o wniesienie kasacji w Twoim imieniu. Nasza kancelaria adwokacka przygotowuje takie wnioski i wyjaśnia klientom, kiedy ta ścieżka ma realne szanse powodzenia, a kiedy uczciwiej jest powiedzieć, że sprawa nie kwalifikuje się do kasacji nadzwyczajnej.

Czym różni się kasacja nadzwyczajna od zwykłej kasacji?

Kasacja wnoszona przez stronę postępowania, czyli oskarżonego lub oskarżyciela, podlega ścisłym ograniczeniom terminowym i przedmiotowym opisanym w art. 519 do 524 k.p.k. Kasacja nadzwyczajna, wnoszona przez podmioty wskazane w art. 521 k.p.k., czyli Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka w sprawach dotyczących małoletnich, rządzi się innymi zasadami. Te podmioty mogą zaskarżyć każde prawomocne orzeczenie kończące postępowanie sądowe, niezależnie od tego, czy strona wnosiła wcześniej własną kasację, i niezależnie od upływu czasu od uprawomocnienia się wyroku. To rozwiązanie ma charakter wyjątkowy i nie zastępuje zwykłego trybu odwoławczego, lecz stanowi dodatkowe zabezpieczenie na wypadek szczególnie poważnych błędów w wymiarze sprawiedliwości.

Jakie orzeczenia można objąć wnioskiem o kasację?

Wniosek o kasację nadzwyczajną może dotyczyć prawomocnych wyroków sądów powszechnych oraz niektórych postanowień kończących postępowanie karne. Najczęściej dotyczy to spraw, w których:

• doszło do skazania mimo poważnych wątpliwości co do sprawstwa,
• sąd błędnie zastosował przepisy prawa materialnego, na przykład kwalifikację prawną czynu,
• w toku postępowania naruszono podstawowe zasady procesowe, na przykład prawo do obrony,
• wymiar kary rażąco odbiega od okoliczności sprawy.

Nie każda niekorzystna decyzja sądu uzasadnia takie działanie. Rzecznik Praw Obywatelskich i Prokurator Generalny otrzymują rocznie tysiące wniosków, a kasację wnoszą tylko w części z nich, po wcześniejszej analizie akt sprawy przez swoich prawników.

Na czym polega rażące naruszenie prawa w tym przypadku?

Podstawą kasacji, także tej wnoszonej przez RPO lub Prokuratora Generalnego, jest wykazanie rażącego naruszenia prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia. Nie chodzi o zwykłą niezgodność z oczekiwaniami strony co do wyroku, tylko o konkretne uchybienie procesowe lub materialne, które dało się jasno wskazać i uzasadnić. Do typowych przykładów należą błędna kwalifikacja prawna czynu, pominięcie istotnego dowodu bez uzasadnienia, naruszenie zasady in dubio pro reo przy oczywistych wątpliwościach czy wydanie wyroku przez sąd w niewłaściwym składzie. Sam fakt, że strona nie zgadza się z oceną dowodów dokonaną przez sąd, zwykle nie wystarcza do uznania sprawy za kwalifikującą się do kasacji nadzwyczajnej.

W przeciwieństwie do kasacji strony, wniosek o kasację wnoszoną przez RPO lub Prokuratora Generalnego nie podlega ogólnemu terminowi liczonemu od uprawomocnienia się orzeczenia. To jedna z głównych zalet tej ścieżki, bo pozwala wrócić do sprawy nawet po wielu latach, jeśli tylko uchybienie da się wykazać. Trzeba jednak pamiętać, że w sprawach zakończonych wyrokiem uniewinniającym oraz w niektórych innych sytuacjach ustawa przewiduje ograniczenia czasowe i przedmiotowe działające na niekorzyść oskarżonego. Dlatego zanim złożymy wniosek, zawsze sprawdzamy, czy w konkretnej sprawie nie obowiązuje szczególne ograniczenie wynikające z przepisów przejściowych albo charakteru rozstrzygnięcia.

Jak przygotować wniosek do uprawnionego organu?

Wniosek o wniesienie kasacji nadzwyczajnej kierujemy pisemnie do Rzecznika Praw Obywatelskich, Prokuratora Generalnego albo Rzecznika Praw Dziecka. Dobrze przygotowany wniosek powinien zawierać:

• dokładny opis przebiegu postępowania i treści zaskarżanego orzeczenia,
• wskazanie konkretnego przepisu, który został naruszony,
• argumentację wyjaśniającą, dlaczego naruszenie miało wpływ na treść wyroku,
• odniesienie do dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego w podobnych sprawach,
• kopie kluczowych dokumentów z akt postępowania.

Same okoliczności emocjonalne albo poczucie niesprawiedliwości, choć zrozumiałe, nie zastąpią konkretnego wywodu prawnego. Rzecznik i Prokurator Generalny oceniają wniosek pod kątem tego, czy rzeczywiście doszło do uchybienia, które kwalifikuje się jako podstawa kasacyjna, a nie pod kątem subiektywnego przekonania wnioskodawcy o niesprawiedliwości wyroku.

Dlaczego uprawniony organ może odmówić podjęcia sprawy?

Odmowa wniesienia kasacji zdarza się częściej niż jej złożenie. Najczęstsze powody to brak podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, upływ czasu w sprawach, w których ustawa przewiduje ograniczenia, albo ocena, że wniosek w istocie kwestionuje wyłącznie ustalenia faktyczne dokonane przez sąd, a nie stosowanie prawa. Odmowa nie oznacza automatycznie, że sprawa jest przegrana bezpowrotnie. W niektórych sytuacjach można rozważyć skargę nadzwyczajną wnoszoną w oparciu o inne przepisy, jeśli spełnione są jej odrębne przesłanki, albo poszukać innej drogi wznowienia postępowania.

Pomoc kancelarii przy przygotowaniu wniosku

Przygotowanie wniosku o kasację nadzwyczajną wymaga dokładnej analizy akt sprawy i wskazania konkretnego uchybienia, które da się obronić przed instytucją decydującą o dalszych krokach. Adwokat Artur Obarzanek analizuje akta postępowania, sprawdza, czy w sprawie rzeczywiście doszło do naruszenia kwalifikującego się jako podstawa kasacyjna, i przygotowuje wniosek wraz z pełną argumentacją prawną. Jeśli po analizie okaże się, że sprawa nie ma szans na kasację nadzwyczajną, powiemy Ci o tym wprost, zamiast składać wniosek bez realnych podstaw.

Jeżeli prawomocny wyrok w Twojej sprawie budzi poważne wątpliwości, a zwykły termin na kasację już minął, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką OWO Adwokaci. Ocenimy akta sprawy i powiemy szczerze, czy droga przez Rzecznika Praw Obywatelskich lub Prokuratora Generalnego ma w Twoim przypadku sens.