Uchylanie się od skutków prawnych oświadczenia woli

Jako że ze złożonego oświadczenia woli wynikają doniosłe skutki prawne, ustawodawca przewidział możliwość ,,wycofania się” z decyzji, która została podjęta pod wpływem błędu (wady), tj. bez pełnej świadomości o jej przyszłych konsekwencjach.

Uprawnienie to zostało wyrażone w art. 88 k.c., jednak dotyczy ono jedynie oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, podstępu lub groźby. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia jednej z owych wad strona, w celu uchylenia się od skutków złożonego przez siebie oświadczenia i uznania go za nieważne, powinna złożyć drugie pisemne oświadczenie, wyrażające intencję jego unieważnienia. Istotne jest, że czas na jego sformułowanie jest ograniczony, bowiem w razie błędu prawo to wygasa z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - od chwili, kiedy stan obawy ustał (art. 88 § 2 kc). Samo oświadczenie staje się ważne - skuteczne w momencie dotarcia do adresata.

Jeśli natomiast przy składaniu oświadczenia woli pojawiły się wady w postaci pozorności bądź braku świadomości lub swobody, to jest ono bezwzględnie nieważne już od samego początku, tj. od chwili jego złożenia.  Nie wywołuje ono także żadnych skutków prawnych, a więc strona nie musi podejmować dodatkowych czynności w celu jego uchylenia.

Wykładnia oświadczenia woli

Niekiedy zdarza się, że strony nie są zgodne co do złożonego przez jedną z nich oświadczenia woli - rozumieją jego treść w odmienny sposób, a w konsekwencji oczekują wyniknięcia innych skutków prawnych. Jeżeli nie są one w stanie rozwiązać zaistniałego sporu samodzielnie, mogą zwrócić się z pomocą do właściwego sądu, który stosując dyrektywy wykładni oświadczeń woli zawartych w art. 65 kc., zinterpretuje dane oświadczenie woli.

Aby to uczynić, może posłużyć się trzema metodami - subiektywną, obiektywną, bądź też mieszaną, którą stanowi połączenie dwóch poprzednich. Pierwsza z nich polega na tym, że organ sądowniczy przyznaje pierwszeństwo temu znaczeniu oświadczenia, jakie faktycznie nadały mu obie strony w chwili jego złożenia (orzeczenie SN sygn. I CSK 1126/23), uznając je tym samym za wiążące. Warto dodać, że wykładnia subiektywna jest priorytetowa względem obiektywnej, co wynika z art. 65. §2. kc, zgodnie z którym w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Ma ona zatem charakter dorozumiany - przyjmuje się ją także wtedy, gdy strony od początku są zgodne, co do oświadczenia woli. Dlatego też, druga z przedstawionych metod interpretacji jest stosowany zazwyczaj w przypadku zaistnienia sporu, bowiem wówczas sąd przyjmuje założenia racjonalne i ,,widoczne” dla obserwatorów postronnych. Narzędziami w niej wykorzystywanymi są m.in. język i struktura oświadczenia, należyta staranność oraz relacje między stronami. Z kolei wykładnia mieszana, najczęściej zresztą stosowana w orzecznictwie, polega na tym, że sąd najpierw analizuje znaczenie wynikające z woli stron (wykładnia subiektywna), dopiero potem zaś sens obiektywny oświadczenia.

Na koniec warto jeszcze wskazać przykłady zastosowania owych metod w konkretnych przepisach kodeksu cywilnego. Tak więc z metody subiektywnej skorzystamy m.in. przy interpretacji woli testatora (art. 948 k.c.), zaś z obiektywnej - podczas nadawaniu znaczenia udzielonego pełnomocnikowi (art. 98 k.c.).

Podsumowanie

Oświadczenie woli jest jednym z najistotniejszych oraz najczęściej używanych pojęć w dziedzinie prawa cywilnego, bowiem odnosi się do świadomego i celowego zamiaru oraz woli jednostki, stanowiących istotę każdej czynności prawnej. Warto zatem znać zagadnienia omówione w tym oraz poprzednim artykule, ponieważ mogą one pomóc m.in. w uniknięciu wad przy składaniu takiego oświadczenia, w wycofaniu się z podjętej błędnie decyzji oraz - w zrozumieniu metod interpretacji oświadczeń woli przez organy sądownicze.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Adwokat Jelenia Góra – prawo cywilne

Skutki wad oświadczenia woli, takich jak błąd, podstęp czy groźba, mogą prowadzić do unieważnienia czynności prawnej, a w praktyce skutkować poważnymi konsekwencjami majątkowymi lub procesowymi. Jeśli masz wątpliwości co do ważności złożonego oświadczenia woli lub chcesz uchylić się od jego skutków – warto skorzystać z pomocy profesjonalisty.

Adwokat z Jeleniej Góry zapewnia wsparcie prawne w sprawach cywilnych, w tym w analizie ważności czynności prawnych, prowadzeniu sporów sądowych oraz doradztwie przy uchylaniu się od skutków prawnych oświadczeń woli.

Skontaktuj się z naszą kancelarią w Jeleniej Górze, aby uzyskać fachową pomoc dostosowaną do Twojej sytuacji.

The post OŚWIADCZENIA WOLI CZ. 2 | Adwokat Jelenia Góra appeared first on OWO Adwokaci.

Przy dokonywaniu rozmaitych czynności prawnych, tj. takich, które nastawione są na wywołanie skutków w sferze prawa, często słyszymy o konieczności złożenia oświadczenia woli. Pojęcie to zostało uregulowane w art. 60 kodeksu cywilnego i oznacza sytuację, w której dana osoba w sposób jasny i niebudzący wątpliwości wyraża swoją wolę, a tym samym komunikuje otoczeniu swój zamiar. Aby zaś oświadczenie woli zostało uznane za ważne, konieczne jest spełnienie kilku warunków. Przede wszystkim musi ono zostać złożone przez uprawniony do tego podmiot, a ponadto nie może zawierać wad, wymienionych przez ustawodawcę w przepisach.

Osoby uprawnione do składania oświadczeń woli

Skoro właściwie złożone oświadczenie woli wywoła skutki prawne, naturalnym wydaje się, że wyrażający wolę będzie posiadać co najmniej ograniczoną zdolność do czynności prawnych (dokładne omówienie pojęcia w poprzednim artykule). Co istotne, w przypadku, gdy oświadczenie to składa osoba między trzynastym a osiemnastym rokiem życia, konieczna jest zgoda przedstawiciela ustawowego, tj. rodzica lub opiekuna prawnego. Osoby pełnoletnie, posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, swój zamiar mogą natomiast wyrażać samodzielnie i we własnym imieniu.

Wady oświadczeń woli

Wadom oświadczenia woli ustawodawca poświęcił osobny rozdział w części ogólnej kodeksu cywilnego. Wymienił w nim kolejno: brak świadomości lub swobody (art. 82), pozorność (art. 83), błąd (art. 84), podstęp (art. 86) oraz groźbę (art. 87). Obecność choćby jednej wady powoduje bądź nieważność bezwzględną czynności prawnej, bądź też nieważność względną, oznaczającą, że czynność prawna jest ważna, ale może zostać unieważniona.

Jak zatem możemy rozumieć poszczególne wady? Otóż brak świadomości lub swobody oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli nie rozumie swojego postępowania, a w związku z tym nie zdaje sobie sprawy ze skutków, które ono wywoła. Może być też tak, że nie może ona podjąć danej decyzji swobodnie, będąc przy tym wolną od wpływu innych czynników. Przykładem takiego stanu jest m.in. choroba psychiczna oraz niedorozwój umysłowy.

Pozorność to z kolei sytuacja, w której jedna ze stron składa drugiej, za jej zgodą, oświadczenie woli dla pozoru w celu ukrycia innej czynności prawnej, a więc wywołania innych skutków prawnych. Będziemy z nią mieli do czynienia m.in. w przypadku zawarcia umowy bezpłatnego użyczenia lokalu celem ukrycia umowy najmu, będącej zobowiązaniem odpłatnym, a w konsekwencji uniknięcia konieczności płacenia podatków.

Błąd możemy zaś rozumieć jako nieprawdziwe i mylne wyobrażenie o faktycznym stanie rzeczy. Aby stanowił on wadę oświadczenia woli, musi dotyczyć czynności prawnej, a także być dla jej wykonania istotny (co rozumie się jako posiadanie znaczącego, kluczowego wpływu na czynność, nie tylko w odczuciu subiektywnym, ale i obiektywnym). Przykładem błędu będzie sytuacja, w której dana osoba przyjęła spadek bez wiedzy o długach spadkodawcy, mimo wcześniejszych prób ich ustalenia. Tym samym, jedynie przeświadczenie o braku zobowiązań zmarłego skłoniło ją do wzięcia udziału w spadkobraniu. Warto jednak pamiętać, że lekkomyślność wyłącza prawo powoływania się na błąd. Co zaś istotne, od skutków tej wady można się uchylić poprzez złożenie właściwego oświadczenia (zachodzi nieważność względna).

Podstęp to natomiast rodzaj błędu, który często określa się mianem kwalifikowanego. W tym przypadku bowiem, tak jak i w błędzie określonym w art. 84., druga strona również posiada mylne przeświadczenie o faktycznym stanie rzeczy. Różnica między nimi dotyczy zaś stanu wiedzy oświadczającego, jako że świadomie wprowadza on drugą stronę w błąd. Nie możemy zaś dopatrywać się celowości w charakterystyce poprzedniej wady. Ponadto, podstęp nie musi zostać uznany za istotny, a także nie jest konieczne, aby dotyczył treści samej czynności prawnej. Czynność ta, dokonana na skutek podstępu, staje się względnie nieważna.

Przez groźbę rozumie się zaś sytuację, w której osoba postanawia złożyć oświadczenie woli ze względu na obawę, wynikającą z zachowania się drugiej strony bądź osoby trzeciej. Jednostka ta zostaje zatem zmuszona do podjęcia danej decyzji, bowiem odczuwa strach, że grozi jej niebezpieczeństwo - majątkowe lub osobiste. Zakwalifikowanie groźby jako wady musi również opierać się na obiektywnych przesłankach. 

Podsumowanie

Oświadczenia woli składamy w wielu sytuacjach życia codziennego. Dlatego też warto wiedzieć, czym ono jest oraz jakie wady mogą nastąpić przy jego formułowaniu. Dalsza część zagadnienia zostanie omówiona w kolejnym artykule.

Potrzebujesz wsparcia prawnego?

Skuteczne oświadczenie woli to fundament wielu czynności prawnych – od zawierania umów po przyjęcie spadku. Jednak w przypadku wystąpienia wad, takich jak pozorność, brak świadomości, błąd czy podstęp, czynność prawna może zostać uznana za nieważną.

Adwokat z Jeleniej Góry udziela pomocy prawnej w sprawach cywilnych, w tym dotyczących oceny ważności oświadczeń woli oraz uchylania się od ich skutków.

Skontaktuj się z naszą kancelarią w Jeleniej Górze, aby omówić swoją sytuację i podjąć odpowiednie kroki prawne.

The post Oświadczenie woli w prawie cywilnym – definicja i wady appeared first on OWO Adwokaci.